Kích Trứng (Kích Thích Phóng Noãn) Là Gì?
Kích trứng (ovulation induction / controlled ovarian stimulation) là phương pháp sử dụng thuốc hormone để kích thích buồng trứng phát triển nang trứng và phóng noãn (rụng trứng). Đây là bước quan trọng trong điều trị hiếm muộn, có thể thực hiện đơn lẻ hoặc kết hợp với IUI hay IVF.
Mục tiêu của kích trứng
- Kích thích phóng noãn ở phụ nữ không rụng trứng hoặc rụng trứng không đều.
- Tăng số trứng trưởng thành trong một chu kỳ (đối với IUI: 1-3 trứng; IVF: 8-15 trứng).
- Kiểm soát thời điểm rụng trứng chính xác để tối ưu hóa thời điểm quan hệ hoặc IUI.
Ai Cần Kích Trứng?
Chỉ định phổ biến
- Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS): Nguyên nhân phổ biến nhất gây không rụng trứng.
- Rối loạn phóng noãn khác: Suy tuyến yên, tăng prolactin, rối loạn tuyến giáp.
- Hiếm muộn không rõ nguyên nhân: Kết hợp kích trứng + IUI.
- Chuẩn bị IVF: Kích thích buồng trứng phát triển nhiều nang trứng.
- Trữ trứng: Thu nhiều trứng để đông lạnh bảo tồn khả năng sinh sản.
Các Loại Thuốc Kích Trứng
1. Clomiphene citrate (Clomid)
- Dạng: Viên uống.
- Cơ chế: Chống estrogen ở vùng dưới đồi, kích thích tuyến yên tiết FSH.
- Liều: 50-150 mg/ngày, uống từ ngày 2-6 hoặc 3-7 của chu kỳ kinh.
- Hiệu quả: 70-80% phụ nữ rụng trứng, 30-40% có thai trong 6 chu kỳ.
- Ưu điểm: Rẻ, dễ dùng, ít tác dụng phụ.
- Nhược điểm: Có thể làm mỏng niêm mạc tử cung, khô chất nhầy cổ tử cung.
2. Letrozole (Femara)
- Dạng: Viên uống.
- Cơ chế: Ức chế aromatase, giảm estrogen → kích thích tuyến yên tiết FSH.
- Liều: 2.5-7.5 mg/ngày, uống từ ngày 2-6 hoặc 3-7 của chu kỳ kinh.
- Hiệu quả: Tương đương hoặc cao hơn Clomid, đặc biệt với PCOS.
- Ưu điểm: Ít ảnh hưởng niêm mạc tử cung, ít đa thai hơn Clomid.
- Hiện được khuyến cáo là thuốc đầu tay cho kích trứng ở phụ nữ PCOS (theo hướng dẫn quốc tế 2023).
3. Gonadotropins (FSH tiêm)
- Dạng: Tiêm dưới da hàng ngày.
- Các loại: Gonal-F (follitropin alfa), Puregon (follitropin beta), Menopur (FSH + LH).
- Cơ chế: Cung cấp FSH ngoại sinh trực tiếp kích thích nang trứng phát triển.
- Liều: 50-300 IU/ngày, điều chỉnh theo đáp ứng siêu âm.
- Hiệu quả: Cao nhất trong các thuốc kích trứng.
- Nhược điểm: Đắt tiền, cần theo dõi siêu âm thường xuyên, nguy cơ quá kích và đa thai cao hơn.
4. Metformin (hỗ trợ)
- Dùng kết hợp với Clomid hoặc Letrozole ở phụ nữ PCOS có kháng insulin.
- Giúp cải thiện đáp ứng thuốc kích trứng và tỷ lệ rụng trứng.
Quy Trình Kích Trứng
Giai đoạn 1: Đánh giá ban đầu
- Khám phụ khoa, siêu âm đánh giá buồng trứng và tử cung.
- Xét nghiệm AMH, FSH, LH, estradiol, prolactin, TSH.
- Xác nhận vòi trứng thông (chụp HSG hoặc siêu âm bơm nước).
- Tinh dịch đồ người chồng.
Giai đoạn 2: Dùng thuốc kích trứng
- Bắt đầu từ ngày 2-3 của chu kỳ kinh.
- Thuốc uống (Clomid/Letrozole): 5 ngày liên tục.
- Thuốc tiêm (FSH): Hàng ngày, điều chỉnh liều theo siêu âm.
Giai đoạn 3: Theo dõi siêu âm
- Siêu âm đầu dò âm đạo mỗi 2-3 ngày từ ngày 8-10 của chu kỳ.
- Đánh giá số lượng và kích thước nang trứng.
- Đo độ dày niêm mạc tử cung (cần ≥ 7 mm để phôi làm tổ).
- Điều chỉnh liều thuốc nếu cần.
Giai đoạn 4: Kích hoạt rụng trứng (Trigger)
Khi nang trứng đạt 18-22 mm:
- Tiêm hCG (Ovitrelle, Pregnyl) hoặc GnRH agonist để kích hoạt rụng trứng.
- Rụng trứng xảy ra sau 36-40 giờ.
- Hẹn quan hệ hoặc thực hiện IUI vào thời điểm tối ưu.
Giai đoạn 5: Hỗ trợ hoàng thể
- Progesterone đặt âm đạo hoặc uống trong 14 ngày sau rụng trứng.
- Hỗ trợ niêm mạc tử cung cho phôi làm tổ.
- Xét nghiệm beta-hCG sau 14 ngày để xác nhận kết quả.
Rủi Ro Và Biến Chứng
Hội chứng quá kích buồng trứng (OHSS)
Biến chứng nghiêm trọng nhất, xảy ra khi buồng trứng đáp ứng quá mức:
- Nhẹ (20-30%): Đau bụng, chướng bụng, buồn nôn.
- Trung bình (3-5%): Nôn nhiều, tăng cân nhanh, buồng trứng to.
- Nặng (< 1%): Cổ trướng, tràn dịch màng phổi, huyết khối — cần nhập viện.
Phòng ngừa: Siêu âm theo dõi chặt chẽ, dùng liều thuốc thấp nhất có hiệu quả, sử dụng GnRH agonist trigger thay vì hCG khi cần.
Mang đa thai
- Tỷ lệ sinh đôi: 5-10% (Clomid), 10-20% (FSH tiêm).
- Mang đa thai tăng nguy cơ sinh non, tiền sản giật, nhẹ cân.
- Phòng ngừa: Hủy chu kỳ nếu quá nhiều nang trứng phát triển.
Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Chuyên Khoa
“Kích trứng là bước đầu tiên và quan trọng trong điều trị hiếm muộn do không rụng trứng. Tuy nhiên, kích trứng cần được theo dõi chặt chẽ bằng siêu âm — không nên tự ý dùng thuốc mà không có sự giám sát của bác sĩ. Mỗi người đáp ứng thuốc khác nhau, vì vậy phác đồ cần được cá nhân hóa.”
— BSCKI. Trần Thị Thúy Lâm, 30+ năm kinh nghiệm sản phụ khoa
Đặt Lịch Khám Tại Lào Cai
Gọi ngay 0986 321 000 để đặt lịch khám và tư vấn hiếm muộn chuyên sâu.
Phòng Khám Sản Phụ Khoa Bác Sỹ Lâm — 125 Hàm Nghi, Kim Tân, TP. Lào Cai | ĐT: 0986 321 000 | Mở cửa: 7:00–19:00, 7 ngày/tuần.
