Mất Kinh (Vô Kinh) Là Gì?
Mất kinh — hay còn gọi là vô kinh (amenorrhea) — là tình trạng phụ nữ không có kinh nguyệt trong một khoảng thời gian nhất định. Đây là một trong những lý do phổ biến khiến phụ nữ đến khám phụ khoa tại Phòng Khám Bác Sỹ Lâm, Lào Cai. Theo thống kê, khoảng 3-5% phụ nữ trong độ tuổi sinh sản gặp vô kinh thứ phát.
Vô kinh được chia thành hai loại chính:
- Vô kinh nguyên phát: Phụ nữ chưa bao giờ có kinh nguyệt dù đã 16 tuổi (hoặc 14 tuổi nếu chưa có dấu hiệu dậy thì). Nguyên nhân thường liên quan đến bất thường di truyền, giải phẫu hoặc nội tiết bẩm sinh.
- Vô kinh thứ phát: Phụ nữ đã từng có kinh bình thường nhưng mất kinh trên 3 tháng liên tiếp (không phải do mang thai). Đây là dạng phổ biến hơn, chiếm đa số các trường hợp.
Lưu ý: Mất kinh do mang thai, cho con bú hoặc mãn kinh là sinh lý bình thường, không phải bệnh lý.
Nguyên Nhân Gây Vô Kinh Thứ Phát — Phổ Biến Nhất
1. Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
PCOS là nguyên nhân hàng đầu gây vô kinh thứ phát ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, chiếm khoảng 25-30% các trường hợp. PCOS gây rối loạn rụng trứng, dẫn đến kinh thưa hoặc mất kinh, kèm theo mụn trứng cá, rậm lông và khó mang thai.
2. Stress và căng thẳng tâm lý
Stress kéo dài ảnh hưởng đến vùng dưới đồi (hypothalamus) — trung tâm điều khiển hormone sinh sản. Khi căng thẳng quá mức, vùng dưới đồi giảm tiết GnRH → giảm FSH/LH → buồng trứng không rụng trứng → mất kinh. Tìm hiểu thêm về stress và kinh nguyệt.
3. Thay đổi cân nặng đột ngột
- Giảm cân quá nhanh: Ăn kiêng cực đoan, rối loạn ăn uống (chán ăn tâm thần) → thiếu năng lượng → cơ thể “tắt” chức năng sinh sản. BMI dưới 18.5 tăng nguy cơ vô kinh đáng kể.
- Béo phì: Mô mỡ tăng sản xuất estrogen → rối loạn cân bằng hormone → ức chế rụng trứng → mất kinh
4. Rối loạn tuyến giáp và tăng prolactin
- Suy giáp nặng: Tăng TSH kích thích tăng prolactin → ức chế rụng trứng
- Cường giáp: Rối loạn chuyển hóa hormone sinh dục
- Tăng prolactin máu: Do u tuyến yên (prolactinoma), thuốc chống loạn thần hoặc vô căn — gây mất kinh kèm tiết sữa bất thường
5. Suy buồng trứng sớm
Buồng trứng ngừng hoạt động trước 40 tuổi, gây mất kinh kèm triệu chứng giống mãn kinh: bốc hỏa, khô âm đạo, rối loạn giấc ngủ. Ảnh hưởng khoảng 1% phụ nữ. Tham khảo dấu hiệu tiền mãn kinh.
6. Tác dụng phụ của thuốc và biện pháp tránh thai
Một số biện pháp tránh thai nội tiết (thuốc tiêm, que cấy) có thể gây mất kinh tạm thời. Sau ngừng thuốc tránh thai, kinh có thể trễ 1-3 tháng.
7. Dính buồng tử cung (Hội chứng Asherman)
Sau nạo hút thai hoặc phẫu thuật tử cung, buồng tử cung có thể dính, khiến kinh nguyệt không thể thoát ra dù hormone hoạt động bình thường.
Nguyên Nhân Gây Vô Kinh Nguyên Phát
- Bất thường nhiễm sắc thể: Hội chứng Turner (45,X), rối loạn phát triển giới tính
- Không có tử cung hoặc âm đạo bẩm sinh: Hội chứng Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser
- Màng trinh không thủng: Máu kinh bị tắc nghẽn, gây đau bụng chu kỳ nhưng không ra kinh
- Suy tuyến yên bẩm sinh: Thiếu hormone FSH, LH từ nhỏ
Quy Trình Chẩn Đoán Vô Kinh
Khi đến khám phụ khoa vì mất kinh, bác sĩ sẽ thực hiện:
- Loại trừ mang thai: Xét nghiệm beta-hCG — bước đầu tiên bắt buộc
- Hỏi bệnh sử chi tiết: Tiền sử kinh nguyệt, cân nặng, stress, thuốc đang dùng, tiền sử phẫu thuật, chế độ ăn uống và tập luyện
- Khám lâm sàng: Đánh giá BMI, dấu hiệu dậy thì, tuyến giáp, tiết sữa bất thường, mụn trứng cá, rậm lông
- Siêu âm phụ khoa: Đánh giá tử cung (kích thước, nội mạc), buồng trứng (hình thái, nang, dấu hiệu đa nang)
- Xét nghiệm hormone: FSH, LH, estradiol, prolactin, TSH, testosterone, DHEA-S
- Xét nghiệm bổ sung (nếu cần): Nghiệm pháp progesterone, MRI tuyến yên, nhiễm sắc thể đồ, soi buồng tử cung
Phương Pháp Điều Trị Theo Nguyên Nhân
Điều trị vô kinh tập trung vào xử lý nguyên nhân gốc:
- PCOS: Thay đổi lối sống (giảm cân 5-10%), metformin, thuốc tránh thai điều hòa kinh nguyệt, clomiphene nếu muốn mang thai. Xem thêm về điều trị phụ khoa
- Stress, thay đổi cân nặng: Điều chỉnh lối sống, tâm lý trị liệu, dinh dưỡng cân bằng — kinh nguyệt thường trở lại khi loại bỏ nguyên nhân
- Tăng prolactin: Thuốc cabergoline hoặc bromocriptine — hiệu quả cao, kinh thường trở lại trong 2-3 tháng
- Suy giáp: Bổ sung levothyroxine — kinh nguyệt trở lại khi hormone tuyến giáp ổn định
- Suy buồng trứng sớm: Liệu pháp hormone thay thế (HRT) để bảo vệ xương và tim mạch; xin noãn nếu muốn mang thai
- Dính buồng tử cung: Soi buồng tử cung gỡ dính + đặt vòng/bóng ngăn dính lại
- Bất thường giải phẫu: Phẫu thuật sửa chữa (mở màng trinh, tạo hình âm đạo)
Biến Chứng Nếu Không Điều Trị
Vô kinh kéo dài không điều trị có thể gây:
- Vô sinh — không rụng trứng đồng nghĩa không thể thụ thai tự nhiên
- Loãng xương — thiếu estrogen làm mất mật độ xương nhanh chóng
- Tăng nguy cơ bệnh tim mạch — estrogen có vai trò bảo vệ tim mạch
- Quá sản nội mạc tử cung — estrogen không đối kháng (trong PCOS) gây dày nội mạc, nguy cơ ung thư nội mạc tử cung
- Ảnh hưởng tâm lý: Lo âu, trầm cảm, giảm chất lượng cuộc sống
Khi Nào Cần Gặp Bác Sĩ Ngay?
- Mất kinh trên 3 tháng mà không mang thai
- Chưa bao giờ có kinh dù đã 16 tuổi
- Mất kinh kèm tiết sữa bất thường, đau đầu hoặc thị lực giảm
- Mất kinh kèm bốc hỏa, khô âm đạo trước 40 tuổi — nghi suy buồng trứng sớm
- Mất kinh kèm rậm lông, mụn trứng cá, thừa cân — nghi PCOS
- Mất kinh sau phẫu thuật tử cung hoặc nạo hút thai
Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Chuyên Khoa
“Mất kinh không chỉ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản mà còn là tín hiệu cảnh báo nhiều bệnh lý nội tiết quan trọng. Nếu không có kinh nguyệt kéo dài, nội mạc tử cung không bong ra đều đặn, tăng nguy cơ quá sản nội mạc — tiền đề của ung thư nội mạc tử cung. Tôi khuyên chị em: mất kinh trên 3 tháng — hãy đi khám ngay, không nên chờ đợi hay tự mua thuốc uống.”
— BSCKI. Trần Thị Thúy Lâm, 30+ năm kinh nghiệm sản phụ khoa
Đặt Lịch Khám Tại Lào Cai
Gọi ngay 0986 321 000 để đặt lịch khám và tư vấn vô kinh.
Phòng Khám Sản Phụ Khoa Bác Sỹ Lâm — 125 Hàm Nghi, Kim Tân, TP. Lào Cai | ĐT: 0986 321 000 | Mở cửa: 7:00–19:00, 7 ngày/tuần.
