Sa Sinh Dục Sau Sinh — Vấn Đề Thường Gặp Mà Phụ Nữ Ít Nói
Sa sinh dục là tình trạng phổ biến nhưng nhiều phụ nữ ngại đi khám vì xấu hổ. Theo nghiên cứu:
- 30% phụ nữ đã sinh con bị sa sinh dục ở mức độ nào đó
- 50% phụ nữ trên 50 tuổi có biểu hiện sa
- 20% cần điều trị y khoa (vòng nâng hoặc phẫu thuật)
Xem thêm: bài sa tử cung cho cái nhìn tổng quát về sa tử cung.
Sa Sinh Dục Là Gì?
Sàn chậu là hệ thống cơ và dây chằng nâng đỡ tử cung, bàng quang và trực tràng. Khi sàn chậu yếu hoặc tổn thương, các cơ quan này có thể tụt xuống và lồi vào âm đạo — gọi là sa sinh dục.
Các loại sa
- Sa tử cung — tử cung tụt xuống vào âm đạo
- Sa thành âm đạo trước (cystocele) — bàng quang lồi vào thành trước âm đạo
- Sa thành âm đạo sau (rectocele) — trực tràng lồi vào thành sau âm đạo
- Sa mỏm âm đạo — gặp sau cắt tử cung
- Ruột non sa vào (enterocele) — hiếm
Phân độ sa (theo POP-Q hoặc Baden-Walker)
| Độ | Mô tả |
|---|---|
| 0 | Không sa |
| I | Cơ quan sa < 1cm phía trên màng trinh |
| II | Sa từ 1cm trên đến 1cm dưới màng trinh |
| III | Sa > 1cm dưới màng trinh nhưng chưa lộ hoàn toàn |
| IV | Sa hoàn toàn ra ngoài âm đạo |
Nguyên Nhân Và Yếu Tố Nguy Cơ
Liên quan đến sinh nở
- Sinh thường nhiều lần (≥ 3 lần)
- Sinh con to (> 3.5 kg)
- Chuyển dạ kéo dài, rặn nhiều
- Cắt tầng sinh môn lớn
- Dùng forceps, hút chân không
- Sinh nhanh, không có chuẩn bị sàn chậu
Yếu tố khác
- Tuổi cao, mãn kinh — giảm estrogen
- Béo phì — áp lực lên sàn chậu
- Táo bón mạn tính — rặn nhiều
- Ho mạn tính (hen, COPD, hút thuốc)
- Nâng vật nặng thường xuyên
- Cắt tử cung trước đó
- Yếu tố di truyền — mô liên kết yếu
- U xơ tử cung lớn, dịch ổ bụng nhiều
Triệu Chứng Sa Sinh Dục
Triệu chứng tại chỗ
- Cảm giác có vật đè, kéo xuống ở vùng chậu
- Cảm giác có cục lồi ở âm đạo
- Đau nhẹ, nặng vùng chậu, lưng dưới
- Cảm giác khó chịu khi đứng lâu, đi lại, giảm khi nằm
- Có thể nhìn/sờ thấy cục lồi ra ngoài (sa nặng)
Triệu chứng tiết niệu
- Són tiểu khi cười, ho, hắt hơi
- Tiểu khó, tiểu rắt
- Cảm giác đi tiểu không hết
- Nhiễm trùng tiết niệu tái phát
Triệu chứng đại tiện
- Táo bón
- Cảm giác đại tiện không hết
- Phải dùng tay đẩy mới đại tiện được
- Đôi khi són phân
Triệu chứng tình dục
- Đau khi quan hệ
- Mất cảm giác, giảm khoái cảm
- Ngại quan hệ — ảnh hưởng tâm lý
Khi nào nặng?
- Sa lộ hẳn ra ngoài âm đạo
- Loét, chảy máu vùng sa
- Tiểu khó nhiều, tắc tiểu
- Đau dữ dội
Chẩn Đoán
Khám lâm sàng
- Khám âm đạo bằng mỏ vịt
- Đánh giá độ sa, vị trí sa
- Yêu cầu rặn hoặc đứng dậy để thấy mức độ thật
- Đo bằng thước hoặc hệ POP-Q
Xét nghiệm bổ sung
- Siêu âm vùng chậu
- Đo niệu động học (urodynamic) nếu có són tiểu
- MRI sàn chậu (trường hợp phức tạp)
- Xét nghiệm nước tiểu
Điều Trị Sa Sinh Dục
1. Điều trị BẢO TỒN — sa nhẹ (độ I-II)
a. Bài tập Kegel — quan trọng nhất
- Tập đều đặn 3 lần/ngày, mỗi lần 10 lần
- Xem chi tiết: bài tập Kegel cho phụ nữ
- Có thể giảm sa độ I 50-70%
b. Thay đổi lối sống
- Giảm cân nếu thừa cân
- Bỏ hút thuốc — giảm ho mạn
- Tránh nâng vật nặng > 5 kg
- Phòng táo bón — ăn chất xơ, uống đủ nước
- Điều trị ho mạn nếu có
- Tránh đứng quá lâu
c. Yoga cho phụ nữ, pilates
- Tăng cường sàn chậu và cơ trục
- Tránh các tư thế tăng áp lực ổ bụng
2. Vòng nâng (Pessary) — sa độ II-III
Là gì: Vòng silicone đặt vào âm đạo nâng các cơ quan sa.
Phù hợp cho:
- Người chưa muốn phẫu thuật
- Còn kế hoạch sinh con
- Người cao tuổi không phù hợp phẫu thuật
- Trong khi chờ phẫu thuật
Ưu điểm:
- Không phẫu thuật
- Hiệu quả ngay
- Có thể gắn/tháo
- Chi phí thấp
Nhược điểm:
- Cần thay 3-6 tháng/lần
- Có thể gây kích ứng, viêm
- Khó vệ sinh
- Một số người không phù hợp về kích thước
3. Phẫu thuật — sa độ III-IV hoặc nặng
Các phương pháp:
a. Phẫu thuật sàn chậu cổ điển
- Khâu lại các thành âm đạo (anterior/posterior repair)
- Đính lại tử cung vào dây chằng
- Cắt tử cung qua âm đạo (nếu không còn nhu cầu sinh)
b. Phẫu thuật bằng lưới (Mesh)
- Đặt lưới sinh học hỗ trợ
- Hiệu quả lâu dài
- Có thể có biến chứng
c. Phẫu thuật nội soi
- Đính tử cung vào dây chằng cùng cụt (sacrocolpopexy)
- Kết quả tốt nhất, ít tái phát
Sau phẫu thuật
- Nằm viện 2-5 ngày
- Phục hồi 4-6 tuần
- Tránh nâng vật nặng 3 tháng
- Tránh quan hệ 6 tuần
- Tỷ lệ thành công 80-95%
Phòng Ngừa Sa Sinh Dục
Trong thai kỳ
- Tập Kegel thường xuyên
- Tăng cân hợp lý
- Ăn nhiều chất xơ — phòng táo bón
- Tập thể dục đều đặn
Trong và sau sinh
- Không rặn quá sớm khi chuyển dạ
- Sau sinh: tập Kegel ngay khi có thể (ngày 1-2)
- Đi khám sau sinh đầy đủ (4-6 tuần)
- Tránh nâng vật nặng > 5 kg trong 6 tuần đầu
Suốt đời
- Duy trì cân nặng lý tưởng
- Bỏ hút thuốc
- Phòng táo bón mạn
- Tập sàn chậu đều đặn — đặc biệt từ tuổi 40
- Khám phụ khoa định kỳ
Khi Nào Cần Đi Khám?
- Cảm giác có cục lồi ở âm đạo
- Cảm giác đè, kéo xuống vùng chậu
- Són tiểu, tiểu khó, tiểu hết
- Táo bón nặng, phải dùng tay đẩy mới đại tiện được
- Đau khi quan hệ
- Sa làm ảnh hưởng cuộc sống hàng ngày
- Loét, chảy máu vùng sa
Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Chuyên Khoa
“Sa sinh dục là vấn đề mà rất nhiều phụ nữ Việt Nam ngại nói — họ chịu đựng âm thầm năm này qua năm khác. Nhưng đây là bệnh có thể điều trị được. Phát hiện sớm — chỉ cần tập Kegel và thay đổi lối sống là cải thiện rõ. Phát hiện muộn — vẫn có thể phẫu thuật, kết quả rất tốt. Đừng để sự xấu hổ ngăn cản bạn đi khám.”
— BSCKI. Trần Thị Thúy Lâm, 30+ năm kinh nghiệm sản phụ khoa
Đặt Lịch Khám Tại Lào Cai
Bạn có triệu chứng nghi sa sinh dục? Hãy đến khám sớm để được tư vấn điều trị phù hợp. Gọi 0986 321 000.
Phòng Khám Sản Phụ Khoa Bác Sỹ Lâm — 125 Hàm Nghi, Kim Tân, TP. Lào Cai | ĐT: 0986 321 000 | Mở cửa: 7:00–19:00, 7 ngày/tuần.