Thuốc Tránh Thai Khẩn Cấp Là Gì?
Thuốc tránh thai khẩn cấp (emergency contraception) là biện pháp tránh thai sau quan hệ tình dục không được bảo vệ, giúp ngăn ngừa thai ngoài ý muốn. Đây là giải pháp dự phòng, không phải biện pháp tránh thai thường xuyên.
Thuốc được sử dụng trong các tình huống:
- Quan hệ không dùng biện pháp tránh thai.
- Bao cao su bị rách hoặc tuột.
- Quên uống thuốc tránh thai hàng ngày từ 2 viên trở lên.
- Bị cưỡng bức tình dục.
- Tính sai ngày an toàn.
Các Loại Thuốc Tránh Thai Khẩn Cấp
Levonorgestrel (Postinor, Newvon)
Đây là loại phổ biến nhất tại Việt Nam:
- Liều dùng: 1 viên 1.5 mg uống một lần duy nhất, hoặc 2 viên 0.75 mg cách nhau 12 giờ.
- Thời gian: Hiệu quả trong 72 giờ (3 ngày) sau quan hệ.
- Cơ chế: Ức chế hoặc trì hoãn phóng noãn, thay đổi chất nhầy cổ tử cung.
- Hiệu quả: 85-89% nếu dùng trong 72 giờ, cao nhất trong 24 giờ đầu (95%).
Ulipristal acetate (Ella)
- Liều dùng: 1 viên 30 mg uống một lần.
- Thời gian: Hiệu quả đến 120 giờ (5 ngày) sau quan hệ.
- Cơ chế: Ức chế hoặc trì hoãn phóng noãn, ngay cả khi nang noãn đã phát triển.
- Hiệu quả: Cao hơn levonorgestrel, đặc biệt ở ngày thứ 4-5.
- Lưu ý: Cần đơn bác sĩ, chưa phổ biến rộng rãi tại Việt Nam.
Đặt vòng tránh thai đồng (IUD) khẩn cấp
Đặt vòng tránh thai chứa đồng trong vòng 5 ngày sau quan hệ không bảo vệ là phương pháp tránh thai khẩn cấp hiệu quả nhất (trên 99%). Vòng có thể tiếp tục sử dụng làm biện pháp tránh thai lâu dài.
Cơ Chế Hoạt Động Chi Tiết
Thuốc tránh thai khẩn cấp hoạt động trước khi thụ tinh xảy ra, chủ yếu qua:
- Ức chế phóng noãn: Nếu trứng chưa rụng, thuốc ngăn hoặc hoãn quá trình rụng trứng.
- Thay đổi chất nhầy cổ tử cung: Làm đặc chất nhầy, cản trở tinh trùng di chuyển.
- Ảnh hưởng vận chuyển tinh trùng/trứng: Thay đổi nhu động vòi trứng.
Thuốc KHÔNG phải là thuốc phá thai — không có tác dụng nếu phôi đã làm tổ.
Tác Dụng Phụ Cần Biết
Tác dụng phụ thường nhẹ và tạm thời, kéo dài 1-2 ngày:
- Buồn nôn, nôn (20-25%) — Uống thuốc chống nôn trước 1 giờ nếu cần. Nếu nôn trong 2 giờ sau uống, cần uống lại liều.
- Đau đầu, mệt mỏi (15-20%).
- Đau bụng dưới, căng ngực (10-15%).
- Ra máu bất thường — Có thể ra máu nhẹ vài ngày sau uống thuốc.
- Rối loạn kinh nguyệt — Kỳ kinh tiếp theo có thể đến sớm hoặc muộn 1-2 tuần.
Những Điều Cần Lưu Ý Quan Trọng
Thuốc khẩn cấp KHÔNG phải biện pháp tránh thai thường xuyên
Liều hormone trong thuốc khẩn cấp cao gấp 5-10 lần thuốc tránh thai hàng ngày. Lạm dụng thuốc gây:
- Rối loạn kinh nguyệt kéo dài.
- Buồn nôn, mệt mỏi thường xuyên.
- Giảm hiệu quả nếu dùng nhiều lần trong cùng chu kỳ.
Sau khi uống thuốc khẩn cấp
- Dùng bao cao su cho mọi lần quan hệ tiếp theo trong chu kỳ đó.
- Kiểm tra thai nếu kinh nguyệt trễ hơn 7 ngày so với dự kiến.
- Chuyển sang biện pháp tránh thai chủ động: Tham khảo các biện pháp tránh thai an toàn như cấy que, đặt vòng, hoặc thuốc hàng ngày.
Ai cần thận trọng khi dùng?
- Phụ nữ đang cho con bú (levonorgestrel): An toàn, nhưng nên cho bú trước khi uống thuốc, sau đó bỏ sữa trong 8 giờ.
- Phụ nữ thừa cân (BMI > 26): Hiệu quả levonorgestrel có thể giảm, nên cân nhắc ulipristal hoặc đặt vòng đồng.
- Người đang dùng thuốc kháng động kinh, kháng lao, ARV: Có thể giảm hiệu quả thuốc — cần tư vấn bác sĩ.
Khi Nào Thuốc Khẩn Cấp Không Hiệu Quả?
Thuốc tránh thai khẩn cấp không có tác dụng trong các trường hợp:
- Đã quá thời gian cho phép (72 giờ đối với levonorgestrel, 120 giờ đối với ulipristal).
- Trứng đã rụng và thụ tinh đã xảy ra.
- Phôi đã làm tổ trong tử cung (thuốc không phải thuốc phá thai).
Nếu nghi ngờ mang thai, hãy đến khám phụ khoa để được xác nhận và tư vấn sớm.
Lời Khuyên Từ Bác Sĩ Chuyên Khoa
“Thuốc tránh thai khẩn cấp là ‘phao cứu sinh’ quan trọng trong những tình huống bất ngờ, nhưng không phải là giải pháp lâu dài. Tôi thường gặp nhiều bạn trẻ lạm dụng thuốc khẩn cấp vì ngại đi khám — điều này vừa không hiệu quả bằng các biện pháp chủ động, vừa gây rối loạn kinh nguyệt. Hãy đến phòng khám để được tư vấn biện pháp tránh thai phù hợp nhất.”
— BSCKI. Trần Thị Thúy Lâm, 30+ năm kinh nghiệm sản phụ khoa
Đặt Lịch Khám Tại Lào Cai
Gọi ngay 0986 321 000 để đặt lịch khám và tư vấn kế hoạch hóa gia đình phù hợp với bạn.
Phòng Khám Sản Phụ Khoa Bác Sỹ Lâm — 125 Hàm Nghi, Kim Tân, TP. Lào Cai | ĐT: 0986 321 000 | Mở cửa: 7:00–19:00, 7 ngày/tuần.
