U xơ tử cung là gì?
U xơ tử cung (còn gọi là bướu xơ tử cung hay nhân xơ tử cung) là khối u lành tính phát triển từ lớp cơ trơn của tử cung. Đây là loại u phụ khoa phổ biến nhất ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, ảnh hưởng khoảng 20-40% phụ nữ từ 30-50 tuổi.
U xơ tử cung có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc nhiều nhân cùng lúc, kích thước dao động từ vài milimet đến hàng chục centimet. Đa số u xơ không gây triệu chứng và được phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa định kỳ.
Phân loại u xơ tử cung theo vị trí
U xơ dưới thanh mạc (subserosal)
Phát triển ở mặt ngoài tử cung, hướng ra ổ bụng. Loại này thường ít gây rong kinh nhưng khi lớn có thể gây chèn ép các cơ quan lân cận như bàng quang, trực tràng.
U xơ trong thành cơ (intramural)
Phát triển trong lớp cơ tử cung, là loại phổ biến nhất (chiếm 70%). Khi lớn có thể làm biến dạng buồng tử cung, gây rong kinh và đau bụng.
U xơ dưới niêm mạc (submucosal)
Phát triển hướng vào buồng tử cung, chiếm tỷ lệ nhỏ nhất nhưng gây triệu chứng nhiều nhất. Đây là loại ảnh hưởng nhiều nhất đến khả năng sinh sản và gây rong kinh nặng.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Vai trò của hormone
Estrogen và progesterone đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của u xơ. U xơ có nhiều thụ thể estrogen hơn mô cơ tử cung bình thường, nên phát triển mạnh trong giai đoạn sinh sản và teo lại sau mãn kinh.
Yếu tố di truyền
Phụ nữ có mẹ hoặc chị em gái bị u xơ tử cung có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 2-3 lần. Các nghiên cứu đã xác định nhiều biến thể gen liên quan đến sự phát triển của u xơ.
Các yếu tố nguy cơ khác
- Tuổi: Phổ biến nhất ở phụ nữ 30-50 tuổi
- Chưa sinh con: Phụ nữ chưa mang thai có nguy cơ cao hơn
- Béo phì: Tăng nguy cơ do mô mỡ sản xuất thêm estrogen
- Dậy thì sớm: Tiếp xúc estrogen sớm và lâu hơn
- Chế độ ăn: Nhiều thịt đỏ, ít rau xanh
Triệu chứng u xơ tử cung
Khoảng 50% phụ nữ có u xơ tử cung không có triệu chứng. Khi có triệu chứng, mức độ phụ thuộc vào số lượng, kích thước và vị trí u:
Rối loạn kinh nguyệt
- Rong kinh: Kinh nguyệt ra nhiều, kéo dài trên 7 ngày
- Rong huyết: Ra máu kéo dài ngoài chu kỳ kinh
- Cục máu đông lớn trong kinh nguyệt
- Thiếu máu do mất máu mạn tính (mệt mỏi, da xanh, khó thở)
Đau và chèn ép
- Đau bụng dưới hoặc đau lưng âm ỉ
- Đau khi quan hệ (giao hợp đau)
- Tiểu nhiều lần do u chèn ép bàng quang
- Táo bón do u chèn ép trực tràng
- Bụng to bất thường khi u có kích thước lớn
Ảnh hưởng sinh sản
- Khó thụ thai hoặc hiếm muộn
- Sảy thai liên tiếp
- Sinh non hoặc ngôi thai bất thường
- Biến chứng trong thai kỳ
Phương pháp chẩn đoán
Khám lâm sàng
Bác sĩ có thể phát hiện tử cung to hơn bình thường, bề mặt gồ ghề khi khám vùng chậu. Tuy nhiên, u nhỏ có thể không sờ thấy.
Siêu âm
Đây là phương pháp chẩn đoán đầu tay, giúp xác định số lượng, kích thước, vị trí u xơ. Siêu âm đầu dò âm đạo cho hình ảnh chi tiết hơn siêu âm ổ bụng.
Các phương pháp bổ sung
- Siêu âm bơm nước buồng tử cung: Đánh giá u xơ dưới niêm mạc
- MRI: Khi cần đánh giá chi tiết trước phẫu thuật
- Soi buồng tử cung: Quan sát trực tiếp u xơ trong buồng tử cung
Phương pháp điều trị
Theo dõi định kỳ
Áp dụng cho u xơ nhỏ, không triệu chứng. Siêu âm kiểm tra mỗi 6-12 tháng để theo dõi kích thước u.
Điều trị nội khoa
- Thuốc giảm chảy máu: Tranexamic acid giúp giảm lượng máu kinh
- Thuốc tránh thai nội tiết: Kiểm soát chu kỳ kinh, giảm rong kinh
- Dụng cụ tử cung chứa levonorgestrel: Giảm chảy máu hiệu quả
- Thuốc đồng vận GnRH: Thu nhỏ u trước phẫu thuật
- Thuốc mới: Ulipristal acetate, Relugolix kết hợp add-back therapy
Phẫu thuật bảo tồn — Bóc nhân xơ
Loại bỏ u xơ nhưng giữ lại tử cung, phù hợp cho phụ nữ còn nguyện vọng sinh con:
- Nội soi bụng: U xơ dưới thanh mạc hoặc trong thành cơ
- Soi buồng tử cung: U xơ dưới niêm mạc
- Mổ mở: U xơ rất lớn hoặc nhiều nhân
Cắt tử cung
Là phương pháp điều trị triệt để cho phụ nữ không còn nguyện vọng sinh con và u xơ gây triệu chứng nặng. Có thể thực hiện qua nội soi, đường âm đạo hoặc mổ mở.
Các phương pháp ít xâm lấn
- Nút mạch tử cung: Cắt nguồn máu nuôi u xơ
- Phá hủy u bằng sóng siêu âm hội tụ (MRgFUS)
- Đốt u bằng sóng cao tần
U xơ tử cung và thai kỳ
Nhiều phụ nữ có u xơ vẫn mang thai và sinh con bình thường. Tuy nhiên, cần được theo dõi sát vì u xơ có thể:
- Lớn nhanh trong thai kỳ do tăng hormone
- Gây đau do thoái hóa (đau đỏ)
- Tăng nguy cơ nhau tiền đạo, nhau bong non
- Tăng khả năng mổ lấy thai
Phòng ngừa và theo dõi
Không thể ngăn ngừa hoàn toàn u xơ tử cung, nhưng duy trì lối sống lành mạnh giúp giảm nguy cơ:
- Duy trì cân nặng hợp lý
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây, hạn chế thịt đỏ
- Tập thể dục đều đặn
- Khám phụ khoa định kỳ mỗi 6-12 tháng
Khi Nào Cần Lo Lắng Về U Xơ Tử Cung?
Mặc dù đa số u xơ tử cung là lành tính, có một số dấu hiệu cần được đánh giá kỹ lưỡng:
Dấu hiệu u xơ cần theo dõi sát
- U phát triển nhanh: Tăng kích thước đáng kể trong thời gian ngắn (đặc biệt sau mãn kinh)
- Triệu chứng nặng dần: Rong kinh ngày càng nhiều, đau tăng, thiếu máu không đáp ứng điều trị
- U xơ sau mãn kinh không teo: Bình thường u xơ teo lại sau mãn kinh; nếu không teo hoặc phát triển thêm cần loại trừ sarcoma (ung thư cơ trơn tử cung — rất hiếm, dưới 0.1%)
Khi nào cần phẫu thuật khẩn?
- U xơ gây thiếu máu nặng (hemoglobin dưới 7g/dL) không đáp ứng điều trị nội khoa
- U xơ dưới niêm mạc có cuống bị xoắn — gây đau dữ dội
- U xơ thoái hóa đỏ khi mang thai — đau nhiều không kiểm soát được
- Nghi ngờ ác tính dựa trên hình ảnh và lâm sàng
U Xơ Tử Cung Và Thai Kỳ — Chi Tiết Hơn
Phụ nữ có u xơ tử cung muốn mang thai cần được đánh giá kỹ trước khi thụ thai:
Trước khi mang thai
- Siêu âm đánh giá số lượng, kích thước, vị trí u xơ
- Nếu u xơ dưới niêm mạc gây biến dạng buồng tử cung: nên bóc nhân xơ trước khi mang thai
- Đợi 3-6 tháng sau phẫu thuật bóc nhân xơ trước khi thụ thai để tử cung hồi phục
Trong thai kỳ
U xơ có thể gây nhiều biến chứng cần theo dõi sát:
- Thoái hóa đỏ: Xảy ra khi u xơ phát triển nhanh vượt quá nguồn máu nuôi, gây đau bụng dữ dội, sốt. Thường gặp ở 3 tháng giữa. Điều trị bảo tồn: nghỉ ngơi, giảm đau, truyền dịch
- Nhau tiền đạo: U xơ ở đoạn dưới tử cung có thể cản trở vị trí bám của nhau thai
- Ngôi thai bất thường: U xơ lớn có thể khiến thai không quay đầu được
- Sinh non: U xơ lớn có thể kích thích co tử cung sớm
- Phải sinh mổ: Tỷ lệ mổ lấy thai cao hơn, đặc biệt nếu u xơ ở đoạn dưới cản đường sinh
Sau sinh
- U xơ có thể nhỏ lại sau khi hormone trở về bình thường
- Nguy cơ băng huyết sau sinh tăng nhẹ
- Cần theo dõi co hồi tử cung và lượng máu sau sinh
Sống Chung Với U Xơ Tử Cung
Nhiều phụ nữ có u xơ nhỏ, không triệu chứng có thể sống bình thường mà không cần can thiệp. Một số lưu ý:
Chế độ dinh dưỡng hỗ trợ
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây: Chất xơ giúp cơ thể đào thải estrogen thừa
- Hạn chế thịt đỏ: Nghiên cứu cho thấy ăn nhiều thịt đỏ tăng nguy cơ u xơ
- Bổ sung vitamin D: Thiếu vitamin D có liên quan đến tăng nguy cơ u xơ
- Hạn chế rượu bia: Rượu làm tăng nồng độ estrogen
- Trà xanh: Chứa EGCG, một số nghiên cứu cho thấy có tác dụng ức chế phát triển u xơ
Quản lý stress
Stress mạn tính gây rối loạn nội tiết, có thể thúc đẩy u xơ phát triển. Các biện pháp quản lý stress hiệu quả: yoga, thiền, tập thể dục đều đặn, ngủ đủ giấc.
Khám định kỳ
Siêu âm theo dõi u xơ mỗi 6-12 tháng giúp phát hiện sớm thay đổi kích thước và tính chất u, kịp thời can thiệp khi cần.
Khi Nào Cần Gặp Bác Sĩ
Chị em phụ nữ nên đến khám phụ khoa khi:
- Kinh nguyệt ra nhiều bất thường, kéo dài trên 7 ngày
- Đau bụng dưới hoặc đau lưng kéo dài
- Đau khi quan hệ tình dục
- Tiểu nhiều lần, táo bón do chèn ép
- Bụng to bất thường
- Khó thụ thai sau 6-12 tháng cố gắng
- Đã được chẩn đoán u xơ và cần tái khám
- Phụ nữ sau mãn kinh có u xơ phát triển hoặc xuất hiện mới — cần tầm soát ung thư
Bài Viết Liên Quan
- U nang buồng trứng: Triệu chứng và cách điều trị — Bệnh phụ khoa thường gặp khác cần phân biệt
- Buồng trứng đa nang (PCOS) — Rối loạn nội tiết ảnh hưởng đến sinh sản
- Sinh mổ hay sinh thường — U xơ tử cung có thể ảnh hưởng đến phương pháp sinh
Tại Phòng Khám Bác Sỹ Lâm, với hệ thống siêu âm hiện đại và kinh nghiệm hơn 30 năm, BSCKI. Trần Thị Thúy Lâm sẽ tư vấn phương pháp điều trị phù hợp nhất cho từng trường hợp u xơ tử cung, ưu tiên bảo tồn tử cung cho phụ nữ còn nguyện vọng sinh con.
Đặt Lịch Khám
Liên hệ ngay để được tư vấn và điều trị u xơ tử cung:
- Hotline: 0986 321 000
- Địa chỉ: 125 Hàm Nghi, Kim Tân, Lào Cai
- Dịch vụ: Khám phụ khoa | Tầm soát ung thư
